سیره عملی و رفتاری

بعد اقتصادی وجود حضرت سجاد (ع)

مقدمه: جایگاه «نهاد اقتصاد» از منظر اسلام
انسان موجودی است که بر اساس حکمت بالغه الهی باید مراحل تکامل خود را تا وصول به مقام فناء در ذات اقدس خداوند به شکل تدریجی و با گذر از مراحل مختلف، طی کند. لازمه این امر آمدن در عالم ماده و تشکیل اجتماع انسانی است که به دنبال خود لوازم چنین اجتماعی و از آن جمله نیاز به داد و ستد و مبادله مطرح میشود. مبادله و داد و ستد و لوازم آن که اصطلاحا به عنوان «اقتصاد» از آن یاد میشود، ستون فقرات جامعه انسانی است. کمال جامعه انسانی در تنظیم صحیح «روابط اقتصادی» موجود در آن جامعه است. انسان در پرتو چنین روابط تنظیم شدهای میتواند بهترین استفاده را از روابط جمعی خود برده و خود نیز برای «جامعه» مفید باشد و آنچه در این بین مهم است تحقق «عدالت» در نتیجهی حاکمیت روابط صحیح اقتصادی در این بعد است.
اسلام که اکمل ادیان الهی و دربر دارنده اتم قوانین آسمانی است، همچنانکه سایر روابط مورد نیاز «انسان» و «جامعه» را بر طبق مصالح عالیه او تنظیم نموده و قوانین حکیمانه آن را بیان کرده است، در زمینه «روابط اقتصادی» و نهادهای حقوقی مربوطه و احکام و ارزشهای متعالی که باید در این زمینه مورد توجه باشد، نیز قویترین «سیستم اقتصادی» را که هماهنگ با سایر سیستمهای درون دینی
[صفحه ۵۱۸]
است، تشریع فرموده و آنچه مورد نیاز یک جامعه انسانی در هر سطحی از پیشرفت و مدنیت باشد را در این موضوع بیان کرده است.
آنچه در بینش اسلامی در زمینه اقتصاد مهم است، آمیختن «اقتصاد» با «توحید» و رو بنا دیدن اقتصاد است. «اسلام» با بینش منحط مکاتب مادی بویژه مکتب «مارکسیسم» که اقتصاد را «زیربنا» میداند بشدت مبارزه کرده، ضمن با اهمیت تلقی کردن «اقتصاد» آن را صرفا ابزار و وسیلهای برای اهداف متعالی در راه کمال انسان که در «بندگی» خداوند تعریف میشود، میداند. از این رو هر گونه اصالت دادن و اولویت بخشیدن به «اقتصاد» را رد کرده و در برنامه ریزیها با آن برخورد دارد.
حضرات معصومین -(ع)- نیز در زندگی به اندازهای که موقعیتها و شرایط اجتماعی به آنها اجازه میداده ارزشهای متعالی مکتب اسلام را در این بعد به منصه ظهور رسانیده و الگوی متکامل «انسان کامل» را به نمایش گذاشتهاند.
در اسناد به جا مانده از حیات طیبه حضرت زین العابدین -(ع)- در این زمینه، نمونههای بسیار پر ارزشی وجود دارد که گرچه بسیار محدود است ولی از همین چند نمونه میتوان به تبلور ارزشهای الهی در زندگی این امام معصوم در این زمینه واقف شد.
با بررسی این نمونهها روشن میگردد حضرت سجاد -(ع)- با نگرش توحیدی به مقوله اقتصاد، اساس تصمیم و حرکت خود را بر «توکل» و «ایثار» قرار داده بودند و «آینده نگری مثبت» رکن اتخاد تصمیمات حضرت بود به این معنی که حضرت برای تسهیل زمینه انجام اعمال قربی و بندگی بهتر حضرت حق در آینده، از قبل تدابیر اقتصادی اتخاذ میفرمودند.
مساله دیگر دست یازیدن به «انفاق» به صورت گسترده در طول زندگی، توسط حضرت سجاد -(ع)- است که به اشکال و انواع مختلف انجام میگرفته و حقیقتا دورنمای نورانی ویژهای از کمالات متعالی انسانی و الهی را ترسیم کرده است. این بعد از «عملکرد اقتصادی» حضرت به صورت مبسوط در بررسی «بعد اجتماعی» حضرت تحت عنوان اهتمام خاص حضرت سجاد -(ع)- به مساله انفاق و رسیدگی به فقرا و مستمندان بررسی گردیده است. سایر ابعاد عملکرد اقتصادی حضرت را میتوان تحت عناوینی از این قبیل به بررسی نشست:
[صفحه ۵۱۹]
۱- اهتمام حضرت به اداء قرض پدر پس از واقعهی «کربلا»
۲- نگرش حضرت در زمینه اکتساب از راه حلال و تامین نیازهای خانواده
۳- «ایثار» و بزرگواری حضرت در قبال کسانی که به کمک اقتصادی نیاز دارند (قبول قرض مقروضین).
۴- تجارت برای تصدق
۵- امام سجاد -(ع)- و پس انداز برای حوادث آینده
۶- برخی از عناوین ادعیه حضرت در زمینه امور اقتصادی و معیشتی
رگرفته از کتاب اسوه کامل زندگی نامه امام سجاد (ع) نوشته آقای محمد محسن دعایی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *