آثار

رساله‌ حقوق امام سجاد

رساله‌ای که بدین نام خوانده می‌شود، یکی از چند أثر منسوب به امام سجاد علی بن الحسین علیه‌السلام است. تا آنجا که این بنده تتبع کرده است قدیم‌ترین مأخذها که نام این رساله در آن آمده به شرح زیر است:
۱ – تحف العقول، از حسن بن علی بن حسین بن شعبه حرانی متوفی به سال ۳۸۱ ه. ق.
۲ – خصال، از ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بابویه قمی متوفی به سال ۳۸۲ ه. ق.
۳ – من لا یحضره الفقیه، از همین مؤلف
پس از این سه مأخذ نوشته‌ی احمد بن علی بن احمد نجاشی اسدی کوفی متوفی به سال ۴۵۰ هجری قمری است.
مؤلف تحف العقول این رساله را بدون سند آورده است، اما صدوق در خصال سند خود را چنین نویسد:
علی بن احمد بن موسی، از محمد بن ابی‌عبدالله کوفی، از جعفر بن مالک فزاری از خیران بن داهر، از احمد بن علی بن سلیمان جبلی از پدرش، از محمد بن علی از محمد بن فضیل، از ابوحمزه‌ی ثمالی [۵۳۹] و در من لا یحضر حدیث مرسل است.
و نویسد:
[صفحه ۱۷۰]
اسماعیل بن فضل از ثابت بن دینار از سید العابدین علی بن الحسین بن علی بن ابی‌طالب علیهم‌السلام [۵۴۰].
در من لا یحضر رساله با عبارت: (و حق الله الأکبر علیک…) آغاز می‌شود و مقدمه‌ای را که حقوق به اجمال در آن آمده است ندارد. در تحف العقول آن مقدمه موجود است. اما عبارت رساله با آنچه در خصال است اختلاف فراوان دارد:
در عبارت بسط بیشتری دیده می‌شود و در مواردی کلمات مبهم، مغشوش و یا نامفهوم است که علت آنرا تصرف ناسخان باید دانست.
شماره حق‌ها در هر دو مورد که به اجمال و تفصیل یاد شده در تحف العقول پنجاه حق است. اما در خصال و من لا یحضر در تفصیل حقوق، شماره حق‌ها پنجاه و یک حق است و حقی به نام حج (بین نماز و روزه) دیده می‌شود. لیکن در مقدمه‌ی خصال که حق‌ها به اجمال شمرده شده از حج نامی نیست. به هر حال چون صدوق در خصال روایت رساله را مسندا نوشته، نیز نشانه‌ی قدمت عبارت در آن آشکار است، نویسنده، متن خصال را برای ترجمه برگزید و العلم عندالله. رساله حقوق بارها جداگانه نیز چاپ شده و بر آن شرح‌ها و تعلیقه‌ها نوشته‌اند که از آن جمله است:
۱ – رساله حقوق گرد آورنده‌ی مرحوم سید سبط الحسن لکهنوی با تعلیقات. نسخه‌ی خطی آماده به چاپ. این رساله را نویسنده در حدود سی و پنج سال پیش نزد مؤلف دیدم.
۲ – رساله حقوق گرد آورده‌ی عبدالهادی مختار که با مقدمه‌ی مؤلف جزء سلسله‌ی کتابهای ماه به شماره ۶ از جانب عبدالامیر سبیتی مؤسس هیأت نشر سلسله‌ی «کتاب الشهر» در کاظمین با مقدمه سید صادق صدر به چاپ رسید.
۳ – رساله حقوق تألیف فاضل ارجمند و حقوق‌دان، توفیق الفکیکی، مقیم نجف اشرف که هنگام توقف نویسنده در نجف به تألیف آن مشغول بود.
۴ – فقره‌هائی از این رساله ضمن رساله‌ای به نام «سخنان سجاد به وسیله‌ی آقای دکتر صاحب الزمانی به سال ۱۳۲۶ ه. ش در تهران چاپ و منتشر شد.
۵ – ترجمه کامل رساله حقوق از روی متن خصال به قلم فاضل محترم آقای حاج شیخ محمد باقر کمره‌ای.
[صفحه ۱۷۱]
۶ – رساله حقوق از مرحوم ناصری از فضلای تهران
۷ – رساله حقوق از آقای علی گل زاده غفوری
۸ – ترجمه ی رساله حقوق به وسیله دانشمند ارجمند حضرت آیه الله جنتی که با متن تحف العقول به وسیله‌ی مؤسسه انتشارات علمیه‌ی اسلامی به سال ۱۳۵۴ ه. ق به چاپ رسید.
۹ – ترجمه‌ی رساله حقوق از فاضل محترم آقای حاجی سید احمد فهری زنجانی که با متن خصال به وسیله انتشارات علمیه اسلامیه چاپ شده است.
۱۰ – رساله حقوق، با مقدمه‌ای کوتاه از انتشارات دارالتوحید، تهران سال ۱۴۰۲ هجری قمری و مطمئنا شرح‌ها و ترجمه‌های دیگر نیز هست که نویسنده از آن اطلاعی ندارد.
[صفحه ۱۷۳]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *