پدر و مادر (شجره نامه), ولادت، از کودکی تا نوجوانی

زندگینامه امام سجاد علیه السلام

زندگینامه امام سجاد علیه السلام
علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب، مشهور به سجاد علیه السلام، چهارمین امام شیعه است که بنا به قول مشهور در سال ۳۸ هجری متولد گردید و در سال ۹۴ با سمی که از طرف ولید بن عبد الملک به او داده شد، به شهادت رسید.
/پاورقی۱- الاتحاف بحب الاشراف، ص ۱۴۳، مسعودی رحلت امام را سال ۹۵ نوشته است. نک: مروج الذهب، ج ۳، ص ۱۶۰٫/
اگر تولد امام در سال ۳۸ هجری باشد، آشکار است که امام، بخشی از حیات امام علی علیه السلام و نیز دوران امامت امام مجتبی و امام حسین علیه السلام را درک کرده و ناظر تلاش معاویه برای تحت فشار گذاشتن شیعیان در عراق و دیگر نقاط بوده است. اما برخی از نویسندگان با توجه به اخباری که در جریان واقعه طف نقل شده، سن امام را کمتر از آنچه مشهور است، دانسته و تولد امام را در حدود سال ۴۸ گفته اند. این اخبار حاکی از آن است که پس از شهادت امام حسین علیه السلام و یارانش، افرادی قصد به شهادت رساندن امام سجاد علیه السلام را داشته اند، اما عده ای به سبب نابالغ بودن آن حضرت از قتل وی جلوگیری کردند. حمید بن مسلم، که خود در کربلا حضور داشته، می گوید: شمر برای کشتن امام سجاد آمد، اما من با استناد به اینکه او کودک است، از کشته شدن او جلوگیری کردم.
/پاورقی۲- تاریخ الطبری، ج ۵، ص ۲۲۹ (ط مؤسسه عز الدین) ./
همچنین نقل شده که وقتی عبید الله تصمیم به قتل امام سجاد علیه السلام گرفت، از برخی خواست تا علایم بلوغ را در او جستجو کنند. وقتی آنها شهادت به بلوغ او دادند، حکم قتل او را صادر کرد. اما امام با گفتن این سخن که اگر تو مدعی (قرابت) با خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله هستی (به عنوان نوه ابو سفیان! ) می باید مردی را به همراهی این زنان تا مدینه بفرستی، ابن زیاد را در شرایطی قرار داد تا از تصمیم کشتن وی منصرف شود.
/پاورقی۳- همان، ج ۵، ص ۲۳۱٫/
در خبر دیگری آمده است که حضرت زینب سلام الله علیها از کشته شدن امام سجاد علیه السلام جلوگیری کرد و فرمود: اگر قصد کشتن او را دارند، اول باید او را بکشتند.
/پاورقی۴- همان، ج ۵، ص ۲۳۱٫/
جا حظ نیز در بر شمردن خطاهای امویان اشاره به بی حرمتی به امام سجاد در جستجوی علایم بلوغ پس از واقعه کربلا کرده است.
/پاورقی۵- شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج ۱۵، ص ۲۳۶٫/
اگر این اخبار درست باشد،
/پاورقی۶- علی بن الحسین، سید جعفر شهیدی، صص ۳۲، ۳۳٫/
می باید سن امام کمتر از آن چیزی باشد که مشهور است. زیرا نهایت سن بلوغ پانزده سال است و به ناچار طبق این اخبار شرایط به گونه ای بوده که سنی در همین حدود را اقتضا می کرده است. گرچه این اخبار در منابع متعددی نقل گردیده، اما شواهدی وجود دارد که مانع از قبول آنهاست، اولا اینکه مشهور مورخان و سیره نویسان تولد آن حضرت را در سال ۳۸ یاد کرده اند که بر مبنای آن، سن امام در جریان واقعه کربلا، ۲۳ سال دانسته شده است. ثانیا اخبار پیشگفته از چشم مورخان صاحب نظر به دور نبوده و در همان قرون نخست تعارض آنها با نقل مشهور، که صحت آن برای آنها محرز بوده، روشن بوده و مورد نقد قرار گرفته است. محمد بن عمر واقدی، از مبرزترین راویان اخبار تاریخی اهل سنت، بعد از نقل این کلام از امام صادق علیه السلام که فرمود: علی بن الحسین علیه السلام در ۵۸ سالگی رحلت کرد، می نویسد: این گفتار بر آن دلالت دارد که امام سجاد علیه السلام در حالی که ۲۳ یا ۲۴ سال داشته در کنار پدرش در کربلا بوده است. از این رو قول کسانی که او را (صغیر) دانسته و نابالغ معرفی کرده اند، درست نیست. حضرت در کربلا مریض بود و به همین علت در جنگ شرکت نکرده است. در این صورت چگونه می توان پذیرفت که او نابالغ بوده است، این در حالی است که فرزندش، ابو جعفر محمد بن علی باقر، جابر بن عبد الله انصاری را زیارت و از او حدیث نقل کرده است، در حالی که جابر در سال ۷۸ هجری رحلت کرده است.
/پاورقی۷- طبقات الکبری، ج ۵، ص ۲۲۲، مختصر تاریخ دمشق، ج ۱۷، ص ۲۵۶، کشف الغمه، ج ۲، ص ۱۹۱٫ البته تنها استدلال به سال وفات جابر نمی تواند تولد امام باقر را قبل از واقعه کربلا نشان دهد، گرچه احتمال تولد او را بعد از کربلا کم می کند. استناد واقدی اصل خبر تولد امام باقر است، نه ملاقات با جابر./
ثالثا از برخوردهایی که امام سجاد علیه السلام با عبید الله بن زیاد و حتی یزید بن ابی سفیان داشته، چنین بر می آید که سن آن حضرت بیش از مقداری است که در نظر اول بیان شده و آمده است که در کربلا سخن از بلوغ یا عدم بلوغ او به میان آمده باشد. موقعیت و زمینه ای که برای منبر رفتن آن حضرت فراهم شد، به نوبه خود می تواند حاکی از سن و سالی باشد که چنین شرایطی را ایجاب کرده است. برای کسی که هنوز در بلوغ او تردید است، نمی توان چنین موقعیتی را، که از سوی یزید در اختیار او نهاده شد، پذیرفت.
رابعا روایات متعددی که در منابع تاریخی درباره تولد امام باقر علیه السلام آمده، حاکی از آن است که امام در چهار سالگی در کربلا حضور داشته و کسی در این روایات تردیدی نکرده است. در صورت پذیرش این اخبار، چاره ای جز قبول قول مشهور، با تفاوت یکی دو سال کمتر یا بیشتر نداریم. آخرین سخن آن که کسانی چون بیهقی در لباب الانساب سه قول (سالهای ۳۳، ۳۶، ۳۸) برای سال تولد امام ذکر کرده اند که هر سه آنها بی ارتباط با قول پیش گفته است. سال ۳۳ را ابن عساکر یاد کرده است.
/پاورقی۸- مختصر تاریخ دمشق، ج ۱۷، ص ۲۳۰٫/
و زهری نیز گفته است که علی بن الحسین در حالی که ۲۳ داشت، در کربلا کنار پدرش بود.
/پاورقی۹- همان، ص ۲۳۱٫/

مادر امام
از مسائل اختلافی دیگر که تحقیق درباره آن چندان بی ثمر نیست، یافتن نام و نسب دقیق مادر امام سجاد علیه السلام است. متاسفانه با تحقیقات دامنه داری که بعضی از نویسندگان درباره این موضوع کرده اند، هنوز نمی توان نظر دقیقی داد. تولد امام سجاد از مادری از شاهزادگان ساسانی، در این اواخر، بیشتر از آن رو مورد تکذیب قرار گرفته است. به این دلیل که مبادا دشمنان تشیع، با استناد به آن، نشر تشیع در ایران را بسته به وابستگی خاندان ائمه با ساسانیان، از طریق دختر یزدگرد سوم، که ادعا شده مادر امام سجاد علیه السلام است، عنوان کنند. استاد شهیدی در اثر پیشگفته، بخش عمده نقلهایی را که در این باره وجود داشته، آورده و مورد نقادی قرار داده است. اضافه بر آن، اخبار محدودی نیز که حاکی از (ام ولد) بودن مادر حضرت سجاد علیه السلام است، در دست است. علی رغم همه اختلافاتی که در این نقلها وجود داشته و یا ناسازگاری برخی از آنها با اخبار فتوحات و غیره، این امر مسلم است که اصل خبر، شهرت بسزایی داشته و در کهنترین متون شیعه، همچون وقعه صفین، تاریخ یعقوبی و بصائر الدرجات، که همگی در قرن سوم تالیف شده، آمده است. در کافی نیز روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده است.
/پاورقی۱۰- الکافی، ج ۲، ص ۳۶۹٫/
همین طور، قاضی نعمان نیز در قرن چهارم این خبر را گزارش کرده است.
/پاورقی۱۱- شرح الاخبار، ج ۳، ص ۲۶۶٫/
ما در جای دیگر رابطه این قضیه را با نشر تشیع بررسی کرده و با پذیرش اینکه تردید در اصل ماجرا وجود دارد، توهم ارتباط بین آنها را، به گونه مناسب بررسی کرده ایم.
/پاورقی۱۲- نک: تحقیقی کوتاه پیرامون رابطه تشیع و ایران، اصفهان، ۱۳۶۵ ش./
بر طبق نصوصی که محدثین شیعه در کتب روایی نقل کرده اند، امام سجاد علیه السلام جانشین و وصی پدرش حسین بن علی علیه السلام است. این نصوص را مرحوم شیخ کلینی در کافی و شیخ حر عاملی در اثبات الهداه و دیگران روایت کرده اند. احادیثی نیز که از پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد اسامی ائمه شیعه روایت گردیده، مؤید این مطلب است. صرف نظر از آن، پذیرش امام سجاد علیه السلام در جامعه شیعیان و مقبول بودن امامت آن حضرت در طی تاریخ، خود شاهدی اصیل بر صدق این وصایت است. تنها شبهه ای که در آن برهه برای شماری از هواداران اهل بیت علیه السلام به وجود آمد، مساله امامت محمد بن حنیفه بود که پس از این، به صورت مختصر بدان خواهیم پرداخت. همچنین بر طبق نصوص شیعه، وجود وسائلی چون شمشیر و یا زره رسول الله صلی الله علیه و آله می بایست نزد ائمه باشد که وجود اینها در نزد امام سجاد علیه السلام، حتی در منابع اهل سنت بصراحت ذکر شده است.
/پاورقی۱۳- طبقات الکبری، ج ۱، صص ۴۸۶، ۴۸۸٫/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *