سیره عملی و رفتاری

موضع امام سجاد در قیام مختار

با توجه به شخصیت دو بعدی مختار، موضع گیری امام سجاد علیه السلام نیز در برابر وی دو سویه می باشد. امام از بعد ریاست طلبی و فراخوانی مردم به سمت خویش و احیانا نسبت دادن نهضت به تأیید اهل بیت که رفتاری خلاف واقع بود، نکوهش نموده است. همان گونه که در روایت آمده بود که حضرت فرستادگان وی را به حضور نپذیرفت و حتی نامه وی را نگشود و هدایای وی را نپذیرفت، بلکه آنان را نکوهش نمود. [۵۱۳] زیرا مختار بر اساس شواهد گرچه مطالبه بیعت برای امام سجاد علیه السلام می نمود، می خواست زعامت حضرت را تأیید نماید، یریده ان یبایع له و یقول بامامته و یظهر دعوته. [۵۱۴] لیکن این عنوان ها تنها پوشش بودند، که امام سجاد علیه السلام هم فریب این پوشش ها را نخوردند. زیرا مختار در این موارد صادقانه نبود. هدف فراخوانی به سمت و سوی خویش بود، به همین خاطر حضرت دروغ های وی را افشا نمود که ادعا می کرد مردم به سوی آل ابی طالب فرامی خواند، فابی علی ان یقبل ذلک من او یجیبه عن کتابه و سبه علی رؤوس الملا مسجد النبی صلی الله علیه و آله و سلم و اظهر کذبه و فجوره و دخوله علی الناس باظهار المیل الی آل ابی طالب. [۵۱۵] مختار وقتی از امام مأیوس شد، محمد حنفیه را علم نمود. امام سجاد علیه السلام به محمد حنفیه هم هشدار داد و وی را از منویات مختار آگاه [ صفحه ۲۶۰] ساخت. که فریب ظاهرسازی های مختار را نخورد. زیرا شعارها و اظهارات وی با نیات و تصمیم های باطنی اش هم خوانی نداشت. فلما یئس المختار من علی بن الحسین علیه السلام کتب الی عمه محمد بن حنفیه یریده علی مثل ذلک فاشار الیه علی بن الحسین علیه السلام الا یجیبه علی شی ء من ذلک فان الذین یحمله علی ذلک اجتذابه لقلوب الناس بهم و تقربه الیهم بحبتهم و باطنه مخالف لظاهره فی المیل الیه و التوالی لهم و البراءه من اعدائهم. [۵۱۶] . البته بعد دیگر رفتار مختار نیز از نگر امام سجاد علیه السلام پوشیده نبود. مختار با فرصتی که فراهم آورد، جنایت کاران جنگی و پدیدآورندگان فاجعه انسانی کربلا را به هلاکت رساند و به امور اجتماعی و اقتصادی هواداران اهل بیت توجه کرد.از این جهت مشمول بهترین ستایش های عترت و امام سجاد علیه السلام قرار گرفت و از نفرین وی ممانعت شد. از کارهای خیر وی ستایش شد و برای وی دعای خیر از زبان سید ساجدین صادر شد. [۵۱۷] حتی در برخی موارد هدایای وی نیز مورد پذیرش قرار گرفت، ان المختار ارسل الی علی بن الحسین علیه السلام بعشرین الف دینار فقبلها و بنابها دار عقیل بن ابی طالب. [۵۱۸] . بر این اساس نگر امام سجاد علیه السلام به مختار یک نگر دو سویه و واقع گرا است، که هر دو بعد وی را از نظر دور نمی دارد. نه فریب برخی رفتار دوگانه وی را می خورد و نه از رفتار و اعمال پسندیده وی غافل است. [ صفحه ۲۶۱] از این تحلیل این نکته شفاف می شود که نگر یک سویه به نهضت مختار و اندیشه و رفتار وی برخلاف واقع است. از چنین شخصی نمی شود به طور مطلق ستایش نمود! وی را هوادار اهل بیت (علیهم السلام) معرفی کرد! و نمی توان کارهای بسیار مهم و رفتار شایسته وی را نسبت به اهل بیت که مهم ترین آنان انتقام خون شهیدان کربلا و سالار شهیدان حسین علیه السلام بود، نادیده انگاشت. نگر واقع گرا همان نگر سید العابدین علیه السلام است که هر دو جنبه به طور کامل در نظر گرفته شود و بر اساس آن داوری شود. و این همان تعبیر زیبای قرآن از افراد دو سویه است: خلطوا عملا صالحا و آخر سیئا. [۵۱۹] .
نگری بر آنچه گذشت
اینک داوری این نکته بر عهده خواننده گرامی است. با این موقعیت والای حضرت و با ساماندهی تشکل همسو و با این تلاش های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی؛ آیا امام سجاد علیه السلام فردی منزوی می باشد و در جریان های اجتماعی هیچ گونه نقش آفرینی ندارد؟! یا همان طور که اشاره شد، حضرت با موقعیت ممتازی که داشت و با هوشمندی و تدبیر و با جهاد و تلاش توانست به بهترین شکل از موقعیت خویش بهره وری نماید. امام توانست ترفندهای حزب حاکم را رسوا سازد و حزب عثمانیه را در رسیدن به اهداف شوم خود ناکام سازد. [ صفحه ۲۶۲] امام سجاد علیه السلام توانست تشکل همسوی اهل بیت را که همانند زمان امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) از آرمان های عترت حمایت می کرد، حراست نموده و از شدیدترین بحران ها عبور دهد. امام سجاد علیه السلام توانست موقعیت ممتاز عترت را در جامعه شفاف سازد و در برابر انواع تهاجم فرهنگی و فساد و تباهی اجتماعی و اخلاقی که در جامعه توسعه می یافت مقابله کند. در برابر بسترهای فرهنگی فساد و تباهی حزب عثمانیه که مردم را سرگرم فساد نموده بود، تا از آرمان های ایمانی و فرهنگی و اجتماعی خویش غافل شوند؛ امام سجاد با رونق دادن معنویت با روی کرد به عبادت و تهجد، خود و پیروان خویش را از پی آمدهای فساد و تباهی مصون نمود. همان گونه که خود ابراز نمود اسلام را از چنگال بنی امیه آزاد ساخت و جبهه حق را بر باطل پیروز نمود. امام سجاد علیه السلام با روی کردن به قرآن، خود و پیروانش را با قرآن مأنوس ساخت. امام با افشاگری در بدعت ها چهره نفاق بنی امیه و بنی مروان را رسوا ساخت و سنت های رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را در جامعه جاری و مستقر نمود. امام با اصلاح کژراهگی ها و کج اندیشی ها انواع انحراف ها را رسوا و اندیشه ها را به سمت و سوی آشنایی با حقایق دینی گسیل نمود. امام سجاد علیه السلام راه شهیدان کربلا، سالار شهیدان را تداوم بخشید. و نگذاشت حزب اموی با ریختن خون حسین، از آن بهره وری نماید. همانند پیراهن خونین عثمان به نفع حاکمیت خویش بهره ببرد. [ صفحه ۲۶۳] امام در برابر فتنه های اجتماعی موضع مدبرانه و هوشمندانه ای گرفت. به گونه ای که نه تنها وارد فتنه های اجتماعی نشد، بلکه خویش و همراهان و تشکل همسو را از فتنه ها بر امان داشت. امام سجاد علیه السلام با هوشمندی و تلاش شبانه روزی توانست نقش محوری امامت خویش که رهبری جامعه بود به بهترین شکل ایفا کند. دین و معیارها و ارزش های دینی را حراست نماید. امام سجاد علیه السلام با ترویج فرهنگی غنی دینی و فراخوانی جامعه به تقوا و طهارت توانست در آن اوضاع فرهنگی مبتذل که حاکمیت ترویج می نمود، عده فراوان به ویژه تشکل همسوی اهل بیت را از غور در فساد و تباهی پرهیز دهد. و در برابر فرهنگ تباهی معنویت و تقوا را در جامعه رواج دهد. این گونه جهاد و تلاش سید الساجدین علیه السلام در میدان های اجتماعی و فرهنگی شکوفا می شود، و حضرت با توان مندی و هوشمندی یک جریان بزرگ اجتماعی و فرهنگی برغم حزب عثمانیه پدیدار می سازد. و به بهترین روش ممکن نقش رهبری و امامت خویش را ایفا می نماید. درود خداوند سبحان بر اندیشه های تابناک و شفاف و رفتار مقاوم و سترگ فرزند فاطمه (سلام الله علیها) و جگر گوشه سالار شهیدان، سید و سرور ساجدان و عابدان و امام مجاهدان باد. سلام خداوند سبحان بر رهروان اندیشمند و سترگ حضرتش، که راه پر خطر تلاش و ستیز برغم ستمگران را تداوم می بخشند. [ صفحه ۲۶۴]
برگرفته از کتاب امام سجاد علیه السلام الگوی زندگی نوشته آقای حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *