نقش اجتماعی

نگرش حضرت سجاد در امور اجتماعی

«اسلام» به عنوان آخرین دین الهی که برای سعادت بشر در همه ابعاد و جوانب حیات مادی و معنوی او نازل شده است، حاوی نظامهای مختلف مورد نیاز فرد و جامعه در همه زمینههاست.
«نظام سیاسی»، «نظام تربیتی»، «نظام اقتصادی»، «نظام اجتماعی» و … همه به بهترین وجه در معارف اسلامی موجود بوده و از آن قابل استخراج میباشد. نظامهای فکری اسلامی که مجموعههای به هم مرتبط و در راستای تحقق اهداف معین میباشند، همه با هم نیز هماهنگ بوده و به طور کلی «صراط مستقیم» الهی را در جامعه بشری تبیین میکند و نتیجه تحقق آنها به صورت کامل، پیدایش «مدینه
[صفحه ۳۷۴]
فاضله اسلامی» در «بعد اجتماعی» و تربیت انسانهای کامل و نمونه و متعالی در «بعد فردی» است.
برای استخراج نظامهای اسلامی باید با استفاده از منابع صحیح اسلامی و سیره و روش معصومین علیهمالسلام و بکارگیری متد صحیح «اجتهاد» در «فقه اسلامی»، ابتدا کلیات و اصول بنیادین را شناسایی نموده و سپس فروعات و زیر مجموعهها را پیجویی نموده و آنها را در نظمی که مورد تایید اسلام است قرار داده و با توجه به «عقل» که از منابع مهم تشریع اسلامی است و «عرف» صحیح و مورد امضاء و استفاده از این دو عنصر مهم به «نظام» دست یافت.
برای شناخت نگرش حضرت زین العابدین -علیهالسلام- به مساله «نظام اجتماعی» و امور مربوطه، نیازمند بررسی دقیق عملکرد اجتماعی حضرت در همه ابعاد میباشیم که مجال واسعی را میطلبد.
(به گوشهای از این نگرش و نمود آن در زندگی حضرت، در توضیح «بعد اجتماعی» به اموری از قبیل «جامع نگری»، «مراعات اعتدال»، «رنگآمیزی همه کارها به رنگ الهی» و … اشاره گردیده است.)
در این قسمت به عنوان مثال و نمونه به چند روایت مختصر اشاره میکنیم تا سر نخی باشد که از آن بتوان در این تحقیق و بررسی استفاده کرد:
۱- «ابوحمزه ثمالی» نقل میکند که حضرت علی بن الحسین -علیهالسلام- فرمودند: «اگر وارد بازار بشوم و با من درهمهایی باشد که با آن برای خانوادهام گوشت تهیه کنم در حالی که آنها بشدت به آن نیازمند میباشند، نزد من محبوبتر است از اینکه بردهای را آزاد کنم.» [۵۴۶].
از این روایت شریف استفاده میشود در امور اجتماعی به صورت کلی باید اولویتها را مراعات نمود. به عنوان مثال در حالی که خانواده انسان به مواد غذایی نیاز دارند، در این صورت منابع اقتصادی را به امور مستحب نظیر «آزادی برده» که خود فی نفسه عمل پسندیدهای است، اختصاص دادن صحیح نیست.
۲- امام صادق -علیهالسلام- میفرماید؛ حضرت علی بن الحسین -علیهالسلام- فرمود: «هرگز دو امر و کار بر من عرضه نشد که یکی برای «دنیا» باشد
[صفحه ۳۷۵]
و دیگری برای «آخرت» و من «دنیا» را برگزینم، مگر اینکه قبل از اینکه به شب برسم با آنچه کراهت داشتم برخورد کردم.» [۵۴۷].
گرچه دامن معصوم -علیهالسلام- از تقدم «دنیا» بر «آخرت» پاک و منزه است، ولی از این روایت به دست میآید در همه امور اجتماعی باید در موقعی که امر دائر بین «دنیا» و «آخرت» میشود، انسان «آخرت» را گزینش نماید تا به آنچه نمیپسندد مبتلا نگردد.
۳- امام صادق -علیهالسلام- میفرماید؛ حضرت علی بن الحسین -علیهالسلام- دائما میفرمود: «من دوست دارم بر کار اقدام کنم ولو بسیار کم باشد.» [۵۴۸].
از این روایت شریف نیز به دست میآید در منطق معصوم «کمیت» کار مهم نیست، آنچه مهم است «کیفیت» اعمال است که در پرتو «نیت»، «اخلاص» و یا خدای ناکرده «ریا» و «شرک» که به آن متعلق میشود، تعیین میگردد.
۴- امام باقر -علیهالسلام- فرمودند: حضرت علی بن الحسین -علیهالسلام- میفرمود: «من دوست دارم بر خدایم وارد شوم در حالی که عملم مستقیم و مستوی باشد.» [۵۴۹] آری هدف «نظام اجتماعی» در اسلام رسیدن به «لقاء حق» با عملکردی صحیح است که جز با اتیان آنچه خداوند امر فرمود و ترک آنچه او نهی دارد، حاصل نخواهد شد.
با مطالعه و دقت در جمیع مباحث مربوط به «بعد اجتماعی» وجود اقدس حضرت سجاد -علیهالسلام- و کنکاش عمیق در بیانات و ادعیه مرویه از این امام عزیز، میتوان دور نمای «نظام اجتماعی» مورد نظر حضرت را ترسیم نمود.
برگرفته از کتاب اسوه کامل زندگی نامه امام سجاد علیه السلام نوشته آقای محمد محسن دعایی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *