حوادث، وقایع، هجرت

واقعه ی حره

از وقایع وهشتناک عصر امام سجاد علیه السلام که به دست عمال جنایتکار اموی و در مدینه صورت گرفت، واقعهای است که در
شهرت دارد. این حادثه به قیام مردم مدینه در ۲۵ یا ۲۷ ذی الحجۀ ۶۳ هجری مربوط است. « واقعهی حره » تاریخ اسلام به نام
مورخان، دربارهی علل وقوع این حادثه، دلایل زیر را ذکر کردهاند: ۱٫ چون عبدالله بن زبیر، برادرش، عمرو بن زبیر را کشت، در
خطبهای از یزید بد گفت و سپس مردم را به نافرمانی از یزید و جهاد با او فراخواند و در نامهای که به مردم مدینه نوشت، آنها را
به این امر فراخواند و به دنبال آن، حجازیها اطاعت او را گردن نهادند. عبدالله بن مطیع نیز از طرف ابنزبیر، از مردم مدینه برای او
بیعت گرفت. یزید از جریان باخبر شد و از عثمان بن محمد، کارگزار خود در مدینه، خواست تا گروهی از بزرگان مدینه را برای
دلجویی نزد یزید بفرستد. حاکم مدینه گروهی از بزرگان شهر را از جمله منذر بن زبیر بن عوام، عبدالله بن ابیعمرو بن حفص بن
مغیره مخزومی و عبدالله [صفحه ۱۴۸ ] بن حنظله را نزد یزید فرستاد. این سه نفر به شام رفته و مورد احترام و اکرام یزید قرار گرفتند
و یزید به منذر بن زبیر صد هزار درهم و به دو نفر دیگر، پنجاه هزار درهم، بخشید. زمانی که این گروه بازگشتند به جای تعریف و
تمجید از یزید از وی بدگویی کردند و گفتند: از نزد مردی فاسق آمدیم که دین ندارد، شراب میخورد و بر طنبور میکوبد،
بردگان نزد او مینوازند و با سگان بازی میکند.! [ ۳۱۹ ]. پس با مردم بر سر خلع یزید از خلافت، پیمان بستند و عبدالله بن حنظله را
۲٫ یعقوبی مینویسد: زمانی که عثمان بن محمد، والی مدینه گردید، ابنمینا طبق معمول .[ به رهبری قیام انتخاب کردند. [ ۳۲۰
۳۲۱ ] (گندم و خرما) به مدینه آمد. گروهی از مردم از بردن اموال که حق خود میدانستند، ] « صوافی » سالیان گذشته، برای بردن
.[ امتناع ورزیدند. در این میان، نزاعی بین والی مدینه و مردم رخ داد که منجر به شورش مردم و اخراج امویان از شهر گردید. [ ۳۲۲
به نظر میرسد هم بیعت مردم با پسر زبیر و ایستادگی آنان در برابر یزید، هم انزجار و نفرت از اعمال زشت یزید و هم درگیری
مردم با مأمور یزید در مدینه، دست به دست داده و علل این قیام را فراهم آورده است. البته عامل اساسی وقوع این جریان، تبلیغات
حزبی زبیر و گرایش مردم به آنان بود، زیرا مردم حجاز، خصوصا مردم مدینه، که گرایش به ابوبکر و عمر داشتند و شریک جرم
در قتل عثمان بودند، نزد امویان از مقبولیتی برخوردار نبودند. علاوه بر این، اهل مدینه، در عهد خلافت عمر از بذل و بخششهای
فراوان برخوردار بودند؛ اما معاویه و پسرش [صفحه ۱۴۹ ] در مورد صوافی، با آنان برخورد بدی داشتند که این مسأله، زمینهی
نارضایتی مردم مدینه از امویان را فراهم آورد. در این میان، ظهور ابنزبیر در صحنههای سیاسی و تمایل حجازیان به او و ضعف
امویان در حجاز، عامل دیگری برای شورش اهل مدینه بر ضد یزید بود [ ۳۲۳ ] گفته شده که اخراج بنیامیه از این شهر توسط مردم
مدینه، به امر عبدالله بن زبیر صورت گرفت. [ ۳۲۴ ]. ابناعثم مینویسد: رهبر این شورشیان، یعنی عبدالله بن حنظله غسیل الملائکۀ، از
طرف ابنزبیر، والی مدینه بوده است. [ ۳۲۵ ]. شورشیان، به رهبری عبدالله پسر حنظله، امویان و یاران و موالی آنها را که تقریبا هزار
نفر بودند، در خانهی مروان بن حکم محاصره کردند و پس از آن، با خفت و خواری و در حالی که بچهها سنگسارشان میکردند،
از شهر بیرون راندند. [ ۳۲۶ ]. سپس بزرگان بنی امیه را قسم دادند که اگر میتوانند مانع یورش لشکر یزید به مدینه شوند و اگر قادر
نیستند، به شام نروند و با لشکر یزید همراهی نکنند. چون بنیامیه، قسم یاد کردند، اجازه خروج از شهر به آنان داده شد. با این حال
افراد پلیدی مانند مروان و بسیاری دیگر، عهد شکنی کردند. [ ۳۲۷ ]. هنگامی که خبر شورش مردم مدینه و اخراج امویان به یزید
رسید، مسلم بن عقبهی مری را – که مردی سالخورده و از سرسپردگان دربار بنیامیه بود – همراه با پنج هزار تن [ ۳۲۸ ]، برای
سرکوبی نهضت، به مدینه اعزام کرده و به وی گفت: به آنان سه روز مهلت بده؛ اگر تسلیم نشدند، با آنان جنگ کن و وقتی پیروز
شدی، سه روز هر چه دارند (از اموال و اثاثهی منزل و سلاح و طعام) همه را غارت کن و در اختیار سپاه بگذار. [ ۳۲۹ ]. سپاه شام به
مدینه یورش برد و بعد از وقوع جنگ خونینی بین دو گروه و کشته شدن [صفحه ۱۵۰ ] رهبران نهضت، قیام شکست خورد. مسلم
صفحه ۷۴ از ۱۲۶
دست سپاهیان خود را به مدت سه روز، در کشتن مردم و غارت شهر بازگذاشت و شامیان، جنایاتی را مرتکب شدند که قلم از بیان
نامیدند. پس از پایان قتل و غارت، مسلم از مردم به عنوان « مسرف » ، آن شرم دارد، تا آن جا که مسلم را به خاطر این جنایات
.[ بیعت گرفت. [ ۳۳۰ « بردهی یزید »
برگرفته از کتاب نقش امام سجاد علیه السلام در رهبری شیعه نوشته: محسن رنجبر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *