حوادث، وقایع، هجرت

چرا امام سجاد با قیام مدینه همراه نشد

قیام حره، نقاط مثبتی را دربر داشت که برخی از آنها عبارتند از: ۱٫ قیام ضد اموی بود و انگیزه در آن ساقط کردن خلیفهای فاسد،
ستمگر و بیلیاقت مانند یزید بود. ۲٫ مردانی عابد و زاهد، رهبری حرکت را عهده دار بودند. اما این قیام دارای نقاط منفیای بود
که به دلیل وجود آنها، امام علیه السلام از شرکت در قیام، امتناع ورزید: ۱٫ حرکت مزبور از ماهیت اصیل شیعی برخوردار نبود و
دقیقا در خط زبیریان حرکت میکرد. زیرا – چنان که قبلا نوشته شد – عبدالله، نفوذ زیادی میان صفوف شورشیان داشت و امام
علیه السلام نمیخواست افراد قدرت طلبی چون عبدالله، ایشان را پل پیروزی قرار دهند. از سوی دیگر، یزید نیز از اهل مدینه دل
خوشی نداشت؛ زیرا قاتلان پدران وی در جنگ بدر و غیر آن، از انصار بودند. هم چنین اهل مدینه در شورش علیه عثمان و کشتن
ای خونخواهان عثمان) بود. [ ۳۳۲ ] به همین ) « یا لثارات عثمان » او، نقش اساسی داشتند. [ ۳۳۱ ] و شعار سپاه شام نیز در این جنگ
.[ جهت نقل شده که وقتی خبر قتل عام مدینه به یزید رسید، گفت: لیت اشیاخی ببدر شهدوا جزع الخزرج من وقع الأسل [ ۳۳۳
۲٫ رهبری این نهضت – چنان [ صفحه ۱۵۱ ] «. کاش پدرانم که در بدر کشته شدند، شاهد بیتابی خزرجیها از ضربهی نیزهها بودند »
که گذشت – با عبدالله بن حنظله بود و در این باره از امام علیه السلام هیچ گونه نظرخواهی نشده بود؛ اما چون رهبران شورش
افرادی مؤمن و صالح بودند و انتقادها و اعتراضهای آنان به حاکمیت یزید به جا و کاملا درست بود، امام علیه السلام حرکت آنها
را تخطئه نکرد؛ از این رو همین عدم مخالفت، یک موضع گیری مثبت به سود آنان تلقی میشود. ۳٫ از بزرگترین اشتباهات سران
قیام حره این بود که – مانند ابنزبیر، که مرکز شورش خویش را شهر مکه قرار داده بود – شهر مدینه را مرکز حرکت قرار داده و با
این عمل، نهایت اهانت و هتک حرمت را در حق شهر پیامبر صلی الله علیه و آله روا داشتند؛ در حالی که این عمل مورد تأیید ائمه
علیهم السلام نبود. چنان که امام حسین علیه السلام در جریان قیامش، به منظور جلوگیری از خونریزی در خانه خدا و حفظ حرمت
کعبه و مکه، این شهر را ترک کرد. با ارزیابی اوضاع و ملاحظهی اختناق شدیدی که پس از شهادت امام حسین علیه السلام به
وجود آمده بود، امام سجاد علیه السلام شکست نهضت مدینه را پیشبینی میکرد و میدید که کمترین همکاریش با مبارزین،
خطرناکترین پیامدها را برای شیعه، به دنبال خواهد داشت؛ خود و یارانش کشته خواهند شد و باقیماندهی نیروهای تشیع از بین
میرود، بدون آن که نتیجهای حاصل شود. بنابراین، حفظ اقلیت شیعه برای آینده، امام علیه السلام را از شرکت در چنان قیامی
بازمیداشت. امام سجاد علیه السلام با این گونه ملاحظات، از ابتدا در قیام شرکت نکرد و به همراه خانوادهی خود، از شهر خارج
شده و در ینبع [ ۳۳۴ ] اقامت گزید. حضرت علیه السلام از روی غیرت و مردانگی و بزرگواری بنا به خواهش مروان، خانوادهی وی
را پناه داد و از گزند شورشیان در امان نگاه داشت و با این عمل نشان داد که بین ظلم یزیدیان و بیپناه بودن خانوادهی آنان، باید
تفاوت قائل شد. [ ۳۳۵ ]. طبری به نقل از محمد بن عمر واقدی، این حرکت امام علیه السلام را ناشی از دوستی قدیمی آن حضرت با
مروان، قلمداد کرده است [ ۳۳۶ ]، در صورتی که با توجه به اختلاف سنی فاحش [صفحه ۱۵۲ ] امام سجاد علیه السلام با مروان و این
که برخورد امویان و به ویژه مروان، با پدر و جد آن حضرت و به طور کلی با هاشمیان، همیشه خصمانه بوده است، این سخن
درست به نظر نمیرسد؛ بلکه این عمل حضرت، معلول جوانمردی و بزرگواری والای این خاندان است که با دشمن خویش نیز این
گونه رفتار میکنند. در طی سه روزی که مدینه دستخوش قتل و غارت بود، امام علی بن الحسین علیه السلام چهارصد خانواده از
.[ عبدمناف را در کفالت خود گرفت و تا وقتی که لشکر مسلم در مدینه بود، از آنان پذیرایی کرد. [ ۳۳۷
صفحه ۷۵ از ۱۲۶
برگرفته از کتاب نقش امام سجاد علیه السلام در رهبری شیعه نوشته: محسن رنجبر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *