از دیدگاه قرآن

گذشت در قرآن و روایات و گذشت امام سجاد

برخوردهای اجتماعی انسان همراه با انواع چالش ها، نادیده انگاشتن حقوق یکدیگر است. می توان گفت هیچ انسان اجتماعی نیست که برخی از حقوق خویش را زیر پای افراد ناهنجار مشاهده ننماید. در این میان فرزانگان و پیشوایان دینی بیش از دیگران مورد ستم قرار می گیرند! آنان که خود مراقبند تا کوچک ترین حقی از هم نوعان خود، نادیده انگاشته نشود، لیکن بزرگ ترین حقوق اجتماعی و فردی آنان هماره مورد تهاجم قرار می گیرد. بسیاری از انسان ها در برابر این موضوع چالشگری نموده و در صدد احیای حقوق خویش می شوند. مقابله به مثل می نمایند و یا ناهنجاری افزون تر از آن می آفرینند. لیکن انسان های فرزانه با چشم پوشی از حقوق خویش و گذشت و عفو از ناهنجاری افراد زمینه ی سازندگی و تربیت دیگران را فراهم می سازند. در این راستا سیره و روش امامان معصوم از همگان شفاف تر می درخشد. آنان که تربیت یافتگان الهی و پای بند به رهنمود قرآن می باشند، و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس [۲۴۴] «فروبرندگان خشم و [ صفحه ۱۰۱] چشم پوشان از لغزش.» اینان این ارزش را معیار ترابط اجتماعی خویش قرار داده که خشم خویش را فروبرند تا آن گونه که زمینه کینه توزی از فرد ناهنجار زدوده شود و باعث گردش و تحول وی گردد. تا آنجا که با گذشت و عفو دشمن کینه توز به دوست صمیم و حمیم گردش نماید، ادفع بالتی هی احسن فاذا الذی بینک و بینه عداوه کأنه ولی حمیم. [۲۴۵] «رفتار ناپسند را با رفتار پسندیده پاسخ ده، آنگاه بین شما و آن کسی که کینه توزی بود، صمیمیت برقرار می گردد». سیدالساجدین علیه السلام همواره از سوی حکام اموی مورد آزار بود. هشام بن اسماعیل، کارگزار امویان، ستم های فراوان بر حضرت روا داشت. هنگامی که ولید وی را عزل کرد، دستور داد وی را در میدان شهر در اختیار مردم قرار دهند تا هر کس می خواهد از وی انتقام گیرد. وی چون بیشترین ستم را بر علی بن الحسین علیه السلام روا داشته بود، بیشترین هراس را از انتقام حضرت به دل داشت. امام سجاد علیه السلام همراه یاران خویش از کنار وی عبور می نماید. امام نه تنها از وی انتقام نمی گیرد، بلکه به یاران خویش نیز دستور می دهد حتی کوچک ترین تندخویی و سخن ناشایست به وی ابراز ننمایند! بعد از عبور امام با همراهانش، هشام بن اسماعیل آن گونه از برخورد کریمانه حضرت متأثر شده که فریاد می آورد: الله یعلم حیث یجعل رسالته. [۲۴۶] «خدا آگاه است منصب رسالت را در چه کسی قرار دهد». فردی در خانه حضرت آمده و حضرت را مورد شتم و ناسزا قرار می دهد، هنگامی که برمی گردد حضرت با همراهان خویش به در منزل [ صفحه ۱۰۲] وی مراجعه می نماید، که همه در این اندیشه بودند که درصدد انتقام می باشد. وقتی شخص را از منزل فرامی خواند، به وی می گوید آنچه از ناسزا به من گفتی، اگر درست باشد خدای مرا ببخشد و اگر نادرست است خدای تو را مورد مغفرت قرار دهد. این برخورد حضرت موجب می شود که آن شخص شیفته حضرت شده و صورت حضرت را ببوسد و بگوید آنچه من گفتم تو شایسته آن نبودی، بلکه خویش به آن سزاوارترم. [۲۴۷] . کنیز حضرت در حالی که آب می ریخت و حضرت وضو می گرفت، آفتابه از دست وی افتاد، صورت حضرت را زخم می کند، کنیز زیرک آیه و الکاظمین الغیظ را به زبان می آورد؛ حضرت می فرماید، خشم خویش را فروبردم، آنگاه بخش دیگر آیه را تلاوت می کند که والعافین عن الناس، حضرت می فرماید از تو گذشت کردم، سپس قسمت پایانی آیه را قرائت می کند که و الله یحب المحسنین، [۲۴۸] حضرت می فرماید: تو را آزاد کردم، اذهبی فانت حره. [۲۴۹] . در مراسم مهمانی در اثر عجله یکی از خادمان حضرت، ظرف آشپزی را بر فرزند حضرت افکنده و فرزند حضرت کشته می شود. خادم متحیر و هراسان از کار خویش در کناری می ایستد. سید الساجدین علیه السلام نخست وی را آزاد می سازد، آنگاه به تجهیز (غسل و کفن و دفن) فرزند خویش می پردازد! [۲۵۰] . [ صفحه ۱۰۳] امام سجاد علیه السلام در ماه مبارک رمضان کنیزها و بنده های خود را هیچ گونه تنبیه نمی نمود. لغزش های آنان را یادداشت می کرد. در پایان ماه مبارک آن را گرد می آورد، لغزش های آنان را به آنان تذکر می داد. آنگاه می فرمود من از تمام لغزش های شما گذشتم، شما نیز از خدای سبحان بخواهید تا لغزش های مرا درگذرد. [۲۵۱] پیام این رفتار بر همگان متوجه است به ویژه آنان که لغزش های دیگران را ثبت می کنند تا به رخ آنان بکشند و آنان که لغزش های دیگران را به خاطر می سپارند تا مقابله به مثل نمایند. حضرت لغزش ها را یادداشت می کند تا از آنان درگذرد. سید الساجدین علیه السلام این گونه آسان از لغزش ها می گذرد. از این نمونه ها در زندگی سراسر نور حضرت فراوان است. این گونه است که بر کام علی بن الحسین علیه السلام شیرین ترین جرعه فروبردن خشم و گذشت از خطای خطاکار است، ما تجرعت من جرعه احب الی من جرعه غیظ الا اکافی بها صاحبها. [۲۵۲] «هیچ جرعه ای گواراتر از نوشیدن جرعه غیظ و غضبی که بتوانم صاحب آن را مجازات نمایم، نیست.» از این جهت عفو و گذشت گواراترین جرعه بر کام علی بن الحسین علیه السلام است.
برگرفته از کتاب امام سجاد علیه السلام الگوی زندگی نوشته آقای حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *